تبلیغات
ثقلین - نکاتی درباره حفظ قرآن کریم


نكات كلیدی پیش از آغاز حفظ قرآن


الف) ویژگی‌های مصحف حفظ
مهم‌ترین نکته در حفظ قرآن به روش دیداری این است که در فرآیند حفظ كل قرآن، به تعداد صفحات این كتاب مقدس، تصاویری در حافظه بلندمدت حافظ نقش می‌بندد؛ که هر قدر این تصاویر روشن‌تر و واضح‌تر باشد، کیفیت حفظ ارتقا می‌یابد و شخص از کار خود احساس رضایت بیشتری خواهد کرد. با توجه به این نکته اصلی، به بیان مهمترین ویژگیهای مصحف حفظ می‌پردازیم. در ابتدا لازم است بیان کنیم که «مصحف حفظ» همان قرآن ویژه‌ای است كه حافظ در ابتدای كار حفظ برای خود برمی‌گزیند و ـ بنابر توصیه اكید عموم اساتید حفظ قرآن ـ بهتر است تا پایان یافتن حفظ كل قرآن، تمام فعالیت حفظ و مرور خود را با استفاده از همان قرآن انجام دهد. اما ویژگیهای این مصحف:

* بهتر است مصحف حفظ ـ چه برای حفظ آیات و چه برای در مرور و تکرار آنها ـ از قرآنهای رایج 15 سطری انتخاب شود. دلیل این توصیه اولاً ویژگی منحصر به فرد این قرآنها در پایان یافتن صفحات به آیات است؛ به این معنا كه آیه پایانی هر صفحه در همان صفحه تمام می‌شود و آخرین چیزی كه در صفحه دیده می‌شود، شماره آن آیه است. همین ویژگی كمك شایان توجهی به حفظ آیات و شكل‌گیری تصویر ذهنی مورد نظر در حافظه می‌كند. همچنین زیبایی، صحّت و اتقان این رسم الخط و فراوانی و در دسترس بودن آن نسبت به قرآنهای دیگر موجبات امتیاز و برتری آن را فراهم کرده است. [1]

* بهتر است مصحف حفظ بدون ترجمه باشد؛ چه ترجمه زیرنویس یا ترجمه در حاشیه، و به طور كلی و تا حد امكان از هرگونه حاشیه دیگر نیز خالی باشد. هر قدر مصحف حفظ ساده‌تر و بی‌پیرایه‌تر باشد، قدرت تمركز و دقت حافظ در هنگام حفظ افزایش یافته و ذهن او با سهولت بیشتری بر متن آیات متمركز می‌شود.

* رنگ زمینه صفحات به گونه‌ای نباشد كه در بلندمدت موجب خستگی چشم و در نتیجه كاهش بازدهی حافظه شود. از اینرو بهتر است از قرآن‌هایی كه رنگ زمینه آنها آبی روشن یا سبز مغز پسته‌ای و امثال آن است استفاده شود.

* بهتر است قطع قرآن مورد نظر قطع وزیری (متوسط) باشد. استفاده از قرآن‌هایی در قطع كوچكتر، حداقل به هنگام حفظ مقاطع جدید، مناسب نیست و ممکن است موجب خستگی چشم شود؛ هرچند به هنگام مرور و تكرار نیز بهتر است از قرآن‌های قطع وزیری (یا بزرگتر) استفاده شود. به طور کلی هر قدر رسم الخط مورد استفاده درشت‌تر و واضح‌تر باشد، تثبیت آن در حافظه با سهولت بیشتر همراه خواهد بود.

تمام ویژگی‌های فوق به شكل‌گیری بهتر و دقیق‌تر تصویر ذهنی صفحات در حافظه كمك ‌می‌كند. البته این مطالب بدان معنا نیست كه كار حفظ متوقف بر وجود چنین قرآنی شود؛ ولی بی‌تردید تحقق این شرایط، بازدهی کار حافظ را افزایش می‌دهد.

بار دیگر تأکید می‌کنیم که برای موفقیت هرچه بیشتر در امر حفظ قرآن و دستیابی سریع‌تر به نتیجه مطلوب، حتی الامكان از آغاز تا پایان كار حفظ از مصحف واحدی استفاده کنید و اگر این امكان فراهم نیست، سعی کنید حداقل برای حفظ مقاطع جدید از یك قرآن واحد استفاده كنید و مرور و تكرار را با قرآن‌های دیگر انجام دهید.

ب)‌مناسب‌ترین زمان و مكان برای حفظ

بهترین شرایط زمانی و مكانی برای حفظ (حفظ قسمتهای جدید یا مرور محفوظات گذشته) زمانی است كه حافظه فرد برای پذیرش مطالب جدید و حفظ آنها آمادگی بهتر و بیشتری دارد و می‌تواند با كیفیتی مطلوب به بازیابی و بازخوانی محفوظات گذشته بپردازد. بنابراین مناسب‌ترین زمان و مكان برای حفظ برای هر كس، بسته به شرایط زندگی او می‌تواند متفاوت باشد. اما به طور كلی و برای عموم علاقمندان به حفظ قرآن، بهترین زمان و مكان از شرایط زیر برخوردار است:

* بهترین زمان : به نظر می‌رسد آغاز روز و پس از استراحت شبانه مناسب‌ترین زمان برای حفظ قسمت‌های جدید است. در این اوقات حافظه برای پذیرش مطالب جدید فراغت و آمادگی بیشتری دارد و هنوز چندان با مشغله‌های روزمره درگیر نشده و در نتیجه بهتر و راحت‌تر مطالب را در خود جای می‌دهد. زمان مناسب برای مرور محفوظات گذشته هم زمانی است كه حافظ حداقل كمی از درگیری‌ها و مسائل روزانه خود فراغت یافته باشد. برای مثال، بعد از ادای نمازهای یومیه (یعنی در میانه روز و آغاز شب) و نیز پیش از خواب شبانه زمان‌های خوبی برای مرور محفوظات است.


* بهترین مكان : هر قدر مكانی كه حافظ برای فعالیت‌های مرتبط با حفظ (اعم از حفظ جدید، مرور، پرسش و ...) اختصاص می‌دهد، ساده‌تر و بی پیرایه‌تر باشد، به تمركز ذهنی و بازدهی بهتر كار او كمك می‌كند. بنابراین یك اتاق یا فضای خالی و به دور از هیاهو و تا حد ممكن خالی از تزئینات، مكانی مناسب برای حفظ قرآن خواهد بود.

نكته دیگر در این رابطه آن است كه حافظ باید بكوشد تا در حد توان، در زمانها و مكانهای ثابتی به حفظ بپردازد؛ مثلاً حفظ قسمتهای جدید را همیشه در آغاز روز انجام دهد و سپس در چند نوبت ثابت در طول روز، به مرور و تمرین محفوظات بپردازد. توجه به این نكات و عملی ساختن آنها كاركرد حافظه و كیفیت حفظ را افزایش خواهد داد.

ناگفته نماند كه افراد شاغل و كسانی كه اوقات فراغت چندانی ندارند، می‌توانند با یك برنامه‌ریزی مناسب، از وقتهایی كه معمولاً در طول روز هدر می‌رود (مثل زمان انتظار برای رسیدن سرویس رفت و آمد، در اتوبوس یا مترو، هنگام رفتن به محل كار یا برگشت به منزل و ...) به بهترین وجه استفاده كنند و مرور محفوظات خود را در این زمانها انجام دهند.




 

 



[1] . عموماً این رسم الخط به نام رسم الخط «عثمان طه» شناخته می‌شود.