تبلیغات
ثقلین - فضیلت و برکت حفظ قرآن


برای پی بردن به فضیلت و اهمیت حفظ قرآن کافی است اندکی در احادیث رسیده از پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ائمه اطهار (علیهم السلام) در این باره و نیز در سیره عملی ایشان در تعامل با قرآن و اهل آن دقت کنیم. به طور کلی قرآن کریم در نگاه آن بزرگواران از جایگاهی رفیع و منزلتی ویژه برخوردار است و بالتبع مسائل مربوط به آن، از جمله «تلاوت و قرائت، تدبر و عمل به فرامین آن و آموختن و آموزاندن آن» و نیز «حفظ قرآن و در سینه داشتن آن»، مورد سفارش ایشان قرار گرفته است.


به چند نمونه از احادیث مرتبط با حفظ قرآن توجه کنید:

1ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «حَمَلَةُ القُرْآنِ هُمُ المَحْفُوفونَ بِرَحمَةِ اللهِ، المُلَبِّسونَ نُورَ اللهِ، المُعَلِّمونَ كَلامَ اللهِ. مَنْ عاداهُم فَقَدْ عادَی اللهَ و مَنْ والاهُم فَقَدْ والَی اللهَ.»:[1] حافظان قرآن مشمول رحمت خدا، در بركنندگان نور خدا و آموزگاران كلام خدایند. كسی كه با آنان دوستی نماید با خدا دوستی نموده و كسی كه با آنان دشمنی كند خدا را دشمن داشته است.

2ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «إنَّ اَكْرَمَ العِبادِ إلَی اللهِ بَعْدَ الاَنبیاءِ العُلَماءُ ثُمّ حَمَلَةُ القُرآن. یَخْرُجونَ مِن الدُّنیا كَما یَخْرُجُ الاَنبیاء وَ یَحْشُرونَ مِنْ قُبُورِهِم مَعَ الاَنبیاءِ و یَمُرُّونَ عَلی الصِّراط مَعَ الاَنبیاءِ و یَأخُذونَ ثوابَ الاَنبیاء. فَطوبی لِطالب العِلْمِ و حامِلِ القرآنِ ممّا لَهُم عِندَ اللهِ مِن الكرامَةِ وَ الشَّرَفِ.» [2]: گرامی‌ترین بندگان بعد از انبیاء علما و سپس حافظان قرآن هستند. مانند انبیاء از دنیا می‌روند، همراه انبیاء از قبرهایشان خارج می‌شوند، به همراه انبیاء از صراط می‌گذرند و ثواب انبیاء را می‌برند. پس خوشا به حال پوینده راه علم و حافظ قرآن، به سبب كرامت و شرافتی كه نزد خدا دارند.

3ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «مَنْ اَعْطاهُ اللهُ حِفْظَ كِتابِهِ فَظَنَّ اَنَّ أحَداً اُعْطِیَ أفْضَلَ مِمَّا اُعْطِیَ فَقَدْ غَمَطَ أفْضَلَ النِّعمَةِ.»: [3] هر كس كه خداوند حفظ كتابش را به او ببخشد و گمان برد به كسی چیزی بهتر از او داده شده، بافضیلت‌ترین نعمت را كوچك شمرده است.

4ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «أغْنَی النَّاسِ حَمَلَةُ القُرآنِ؛ مَنْ جَعَلَهُ اللهُ تَعالی فی جوْفِهِ.»: [4] بی‌نیازترین مردم حافظان قرآن هستند؛ همان كسانی كه خداوند متعال قرآن را در وجودشان جای داده است.

5ـ‌ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «إذا ماتَ حامِلُ القُرآنِ أوحَی اللهُ إلَی الأرضِ أَن لا تَأكُلی لَحْمَهُ. قالَتْ: إلهی كَیفَ آكُلُ لَحْمَهُ و كَلامُكَ فی جَوْفِه.»: [5] هنگامی كه حافظ قرآن از دنیا می‌رود خدای تبارك و تعالی به زمین وحی می‌كند كه «گوشت بدن او را نخور.» زمین می‌گوید: «پروردگارا، چگونه گوشت او را بخورم در حالی كه كلام تو (قرآن) در قلب اوست.»

6ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «لِحاملِ القُرآنِ إذا عَمِلَ بِهِ فَأحَلَّ حَلالَهُ و حَرَّمَ حَرامَهُ شَفْعٌ فی عَشْرَةِ أهْلِ بَیْتِهِ یَوْمَ الْقِیامَةِ كُلُّهُم قَدْ وَجَبَتْ لَهٌ النّارُ.»:[6] حافظ عامل به قرآن كه حلال آن را حلال و حرام آن را حرام می‌شمارد فردای قیامت در مورد 10 نفر از بستگانش ـ كه همگی آنها اهل آتشند ـ حق شفاعت دارد.

7ـ قال علی (علیه السلام): « اِقرَؤُوا القرآنَ و اسْتَظْهِرُوهُ فإنّ اللّهَ تَعالى لا یُعَذِّبُ قلباً وَعَى القرآنَ. »:[7] قـرآن را تـلاوت كـنـیـد و آن را به خاطر سپارید، زیرا خداوند متعال دلى را كه قرآن را در خود دارد عذاب نمى‌كند.

8ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): « إنّ الّذى لیسَ فى جَوْفِهِ شیىءٌ مِنَ القرآنِ كَالبیتِ الخرابِ. » : [8] كسى كه در درونش چیزى از قرآن نیست، دلش مانند خانه ویران است.

9ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): « مَنْ قَرَأ القرآنَ عن حفظِهِ ثمّ ظَنَّ أنّ اللّهَ تَعالى لا یَغْفِرُهُ فَهو مِمّنِ اسْتَهْزَأ بآیاتِ اللّهِ. »:[9] كـسـى كـه قرآن را از حفظ بخواند و گمان كند خداى تعالى او را نمی‌آمرزد، در شمار كسانى است كه آیات الهى را به تمسخر گرفته‌اند.

10ـ قال الامام الصادق (علیه السلام): «اَلْحافِظُ للْقرْآنِ الْعامِلُ بِه مَعَ السَّفَرةِ الْكِرامِ الْبَرَرَةِ.»: [10] حافظ قرآن كه بدان عمل كند، در آخرت رفیق و همراه فرشتگان و سفیران الهی خواهد بود.

از بیانات نورانی معصومان در این باب

، می‌توانیم به برخی از برکات حفظ قرآن پی ببریم؛ از جمله: «قرار گرفتن در پناه رحمت الهی، محشور شدن با انبیاء و همراهی با آنان، برخورداری از بالاترین ثروت فرهنگی (قرآن)، داشتن حق شفاعت در قیامت، ایمنی از عذاب آخرت، آبادانی دل و ...». البته چنانچه در متن شماری از احادیث تأكید شده، شرط این بهره‌مندی آن است كه حافظ قرآن در جهت عمل به احكام و فرامین آن حركت كند و كلام وحی همواره نصب العین او باشد. بدیهی است كه تنها بسنده كردن به خواندن ظاهری آیات، تمامی این بركات را به دنبال ندارد.

علاوه بر موارد فوق، بركات و فوائد مهم دیگری نیز در حفظ قرآن هست كه از مهم‌ترین آنها «انس با قرآن» است. حفظ قرآن را جامع‌ترین راه برای انس با این كتاب مقدس دانسته‌اند و به راستی هم چنین است؛ زیرا حافظ قرآن، به بهانه ورود به این وادی مبارك و به سبب آنكه بی‌توجهی به آیات و فراموش كردن آنها پسندیده نیست و نوعی بی‌احترامی به كتاب وحی تلقی می‌شود، باید تا پایان عمر به تلاوت قرآن و محفوظات خود پایبند باشد و همین نكته و خواندن مكرر آیات موجبات مؤانست و رفاقت او را با قرآن فراهم می‌كند.

فایده بسیار مهم دیگر برای حفظ قرآن فراهم كردن زمینه «تدبر در قرآن» است. این نكته در بیانات رهبر معظم انقلاب نیز به خوبی مطرح شده است. ایشان در یکی از دیدارهای خود با قاریان و حافظان قرآن فرمودند:

«... وقتی شما حافظ قرآن هستید، این تکرار آیات قرآنی و انس دائمی با قرآن، به شما فرصت می‌دهد که در قرآن تدبر کنید. تدبر در قرآن با همینطور خواندن و رد شدن به دست نمی‌آید؛ با یک بار و دوبار خواندن هم حاصل نمی‌شود؛ با تکرار و انس با آیه‌ای از قرآن امکان تدبر در آن به دست می‌آید. و چقدر لطایف در قرآن کریم هست که اینها را جز با تدبر نمی‌توان فهمید. بنابراین حفظ و فهم معانی قرآن و تلاوت آن لازم است.» [11]

ایشان در همین رابطه در جای دیگری یادآور شده‌اند که:

«... به سمت حفظ قرآن بیشتر بروید. حفظ، وسیله است البته؛ حفظ وسیله است. حفظ، هدف نیست. حفظ قرآن، وسیله است؛ وسیله است براى این كه انسان آسان بخواند، آسان تكرار كند و امكان تدبر پیدا كند. جوانها بروند از استعدادشان، از حافظه‌شان استفاده كنند. بچه‌ها را، جوانها را بكشانید به سمت حفظ قرآن. البته امروز با گذشته ما قابل مقایسه نیست، خیلى جلو هستیم؛ اما كم است. آنچه كه الان در كشور ما وجود دارد، كم است. بروند به سمت حفظ قرآن. وقتى كه حفظ حاصل شد، آن وقت توان و فرصت براى تدبر بیشتر پیدا خواهد شد و همین تدبر است كه كلید است. كلید اصلى، همین تدبر در قرآن و فكر كردن در قرآن است.» [12]

آنچه گفتیم گوشه‌ای از بركات و فوائد حفظ قرآن كریم بود و بركات فراوان دیگری نیز هست كه مجال پرداختن به آنها در این مختصر فراهم نیست. اما آنچه گفتیم و نگفتیم تنها به منزله توصیف منظره‌ای نیكو و دلكش است و شرط بهره‌مندی کامل از این تصویر زیبا آن است که آستین همت را بالا بزنید و با توكل بر خدا و توسل به ذوات مقدس معصومان (علیهم السلام) «حفظ قرآن» را آغاز كنید.
 

پی نوشت:

[1] . مستدرك الوسائل /ج4/ص 254.

[2] . بحارالانوار /ج 89/ ص 18ـ 19.

[3] . كنزالعمال / ج1/ حدیث 2317.

[4] . كنزالعمال/ج1/حدیث 2261.

[5] . كنزالعمال/ج1/حدیث 2488.

[6] . كنز العمال / ج 1/ حدیث 2327 .

[7] . بحار الانوار، ج 89،‌ ص19.

[8] . كنز العمال، ج 1، ص 553.

[9] . مستدرك الوسائل، ج 2، ص 294.

[10] . اصول كافی، ج 4، ص 404.

[11] . سخنرانی ایشان در 4 مهر 1385.

[12] . سخنرانی ایشان در 4 تیر 1390.